[ذکریا توفیق] حاتم عوده یکی از کارگردانان مشهور عراق است.
نوشتۀ ذکریا توفیق در بغداد – 10/1/4
برای موطنی دات کام
حاتم عوده کار هنری خود را به عنوان یک هنرپیشه از یکی از مراکز جوانان در سال 1980 آغاز نمود. پس از آن او در کالج هنرهای زیبای عراق در رشتۀ نمایش به تحصیل ادامه داد و بعد از فارغ التحصیل شدن در سال 1993 به گروه بازیگران ملی پیوست.
اگرچه با وجود تحریم ها و بیکاری موجود در عراق، زمان سختی برای شروع فعالیت در عرصۀ نمایش بود، عوده توانست بر موانع موجود در کار خود فائق آید.
در سال 2003، او نخستین نمایش خود، «خدانگهدار کودو» را در جشنوارۀ نمایش بغداد کارگردانی کرد. او در سال 2004 در جشنواره دمشق شرکت کرد و در سال های 2006 و 2007 در جشنوارۀ ماکان در استانبول شرکت نمود. در سال 2007، او نمایش «رومولوس» را در بغداد کارگردانی کرد و جایزۀ «پل اتصال» جشنواره ماکان را بخاطر شرکت پی در پی، از آن خود نمود.
او به تازگی مدیر گروه نمایش ملی شده است.
تازه ترین نمایش وی که «صدا» نام دارد، جایزۀ بهترین هنرپیشه زن را از آن خود کرد و نامزد جایزه بهترین بازیگر در جشنواره بین المللی نمایش تجربی قاهره در سال 2009 گردید.
موطنی با عوده ملاقات کرد و او در مورد کار خود و تازه ترین نمایش خود صحبت کرد.
موطنی: آیا بعد از موفقیت کسب شده در قاهره، «صدا» را بار دیگر در بغداد ارائه خواهید کرد؟
حاتم عوده: فکر می کنم که ارائه نمایش در بغداد مهم باشد، خصوصا این که زمینه آن منعکس کننده تصورات اشتباه ما در مورد مذهب است.
نمایش در مورد این است که انسان نمی تواند از دست دادن وجدان خود را بدون در نظر گرفتن پشیمانی، جبران کند و این که چگونه همه ثروت دنیا هم نمی تواند انسانیت از دست رفته را بعد از لحظه ای طمع یا آزمندی، جبران کنند. این مسئله توسط فرزندی که برادران و عموزاده هایش را به قتل رسانده و اموال آنها را سرقت و فرار کرده است به نمایش گذاشته شده است. او به زندگی خود در گردبادی از اضطراب ادامه می دهد، چون نمی تواند نزد مادرش اعتراف کرده و از او طلب بخشش نماید. در سرتاسر این نمایش، پسر با مادرش صحبت می کند، اما در پایان، مادرش کر و کور شده و فقط می تواند با خود صحبت نماید.
با این وجود، معرفی این نمایش در بغداد نیاز به زمینه سازی و بررسی متن نمایش دارد تا بتوان آن را فرمی که من در نظر دارم ارائه نمود. یک نمایش تاتری مانند فیلم نیست که بتوان آن را مجددا اجرا کرد. هر اجرا، حتی اگر تکراری هم باشد، دارای لحظات و جو مخصوص به خود است. سخترین کار برای من آماده کردن یک نمایش تازه است، بنابراین حتی اگر بخواهم «صدا» را مجددا تولید کنم باید تلاشهایم را دو برابر کنم.
موطنی: متن نمایش را چگونه انتخاب کردید؟ آیا آن را تغییر دادید؟ آیا همان عنوان انتخاب شده از طرف نویسنده را برای آن انتخاب کردید یا خود آن را تغییر دادید؟
عوده: در ابتدا، ایده ای در ذهنم شکل گرفت و متنی پیدا کردم که آن ایده را ارائه می کرد. به عنوان کسی که به خواندن متن نمایش اعتیاد دارد، متنی که توسط دکتر مجید حمید الربیعی [استاد کالج هنرهای زیبای بغداد] نوشته شده بود به دستم رسید. احساس کردم که چیزی که به دنبال آن بودم را پیدا کرده ام و در آن قدری تغییر برای نزدیک کردن متن به آنچه در ذهن داشتم انجام دادم. نام اصلی نمایش «آن صدا» بود که من آن را به «صدا» تغییر دادم.
موطنی: به عنوان یک کارگردان، چگونه بازیگران را انتخاب کردید؛ به ویژه فردی مانند بشری اسماعیل که همۀ مردم وی را به نام یک طنزپرداز می شناسند؟
عوده: به عنوان یک گروه نمایشی، ما تعهد داریم که هنرپیشگان را از میان اعضای گروه که شامل تعدادی از نامها و هنرپیشه های معرف می شود، انتخاب کنیم. در مورد بشری اسماعیل هم باید بگویم که من با او چندین کار انجام داده ام، بنابراین ما یکدیگر را درک کرده و می توانیم به صورت هماهنگ با هم کار کنیم. او بسیار با استعداد است و 25 سال تجربه پشت سر خویش دارد. همچنین او هنرپیشه ای بسیار جدی و متعهد است. شخصیت کمدی که مردم از او در تلویزیون می شناسند، عدالت را در مورد استعداد وی برای بازی در نقش های گوناگون را اجرا نمی کند.
محمد هاشم که به خاطر تعهد و فداکاری اش در تاتر مشهور می باشد هم به عنوان هنرپیشه نقش منفی انتخاب شد. بعد از انجام چند تمرین، او در برابر کمیته بررسی در بغداد برنامه اجرا کرد و آنان در سال 2007 قصد داشتند وی را رد کنند. بر این باورم که نظر کمیته در آن زمان، در مورد تفسیر زمینه نمایش به واسطه طبیعت حساس موضوع، اشتباه بود؛ چون نمایش بر تصورات اشتباه ما از مذهب تکیه می کرد. آنها در مورد نمایشی که روی مسائلی مانند احساسات فرقه ای تمرکز داشت هم بسیار حساس بودند.
این وجود، اطمینان داشتم که کارم بیشتر از یک تلاش ساده ارزش داشت. من بحث های خود با کمیتۀ بررسی را از سر گرفتم و اصلاحات بیشتری را در متن نمایش انجام دادم و از هنرپیشه ها برای شروع تمرین دعوت کردم، اما محمد هاشم در آن زمان مشغول انجام پروژه های دیگر بود. بنابراین، این نقش به سمر قحطان که با شرکت در این کار موافقت کرد داده شد.
موطنی: آیا سمر قحطان در مورد قبول این نقش تردید کرد، خصوصاً که او می دانست این نقش از طرف کمیته بررسی رد شده است؟
عوده: سمر قحطان بسیار هشیار است و کارهایش را خوب انتخاب می کند. او نقشی را به یکباره شروع نمی کند و نقشی که قانعش نکند را قبول نمی کند. بعد از یک دوره 15 روزه که با هم بحث و گفتگو داشتیم، نهایتا به این نتیجه رسیدم که او باید این نقش را قبول کند. ما در مورد کلیه مواردی که شخصیت باید انجام می داد و جزئیات ثانویه که خاص آن کاراکتر بود با یکدیگر کار کردیم. فکر می کنم کنستانتین استانیسلاوسکی بود که گفت این هنرپیشه است که باید خود را با کاراکتر منطبق کند؛ نه بر عکس.
موطنی: چگونه این نمایش به جشنواره قاهره راه یافت، چون در بغداد رد شده بود و چگونه توسط اداره سینما و تئاتر تولید شد؟
عوده: چند مورد بود که به شرکت این نمایش در جشنواره کمک کرد. نخستین مورد تغییراتی بود که در متن نمایش اعمال کردیم. دومین مورد به تغییر مدیریت اداره سینما و تاتر مربوط می شود. بعد از آن ما نمایش را در برابر مدیریت جدید که نقش مهمی در ارائه نمایش برای اولین بار در بغداد در سال 2008 داشت، اجرا کردیم. این فرصتی برای بود تا این نمایش به همراه نمایش دیگر گروه، نامزد شرکت در جشنواره گردند. قوانین جشنواره هر گروه را ملزم می ساخت تا فقط با یک نمایش در جشنواره شرکت کند، بنابراین شرکت ما در جشنواره [با «صدا»] موکول به سال 2009 گردید.
همچنین مایلم اضافه کنم که نمایش اجرا شده در قاهره 80 درصد با نمایش اجرا شده در بغداد متفاوت بود. ما در تمرینها خیلی سخت کار کردیم و هنرپیشه ها بسیار خسته شدند. من در تمرینها بسیار تلاش می کنم و آنان را بسیار قابل انعطاف می دانم. می توانم جلسات تمرین را هر طور که می خواهم شکل دهم، متفاوت با نمایش واقعی که نمی توان چیزی را در آن تغییر داد. این نمایش نتیجه تمرینات متعدد است که باعث شد تا ما به عنوان تیم به یکدیگر نزدیکتر شویم.
موطنی: چرا نمایش نتوانست برنده جایزه بهترین نمایش شود با آن که بسیار به آن نزدیک شده بود؟
عوده: فکر می کنم دلیل اصلی این کار به فن آوری پیشرفته استفاده شده از طرف سایر گروههای شرکت کننده که جایزه را بردند مربوط می شود. ما از فقدان چنین فن آوری هایی رنج می بریم و نبود آنان مانع از رسیدن کارگردانان به آرزوهایشان می شود. در بسیاری موارد نبودن تکنولوژی ما را مجبور کرد که بسیاری از موارد اضافه شده به متن نمایش را تغییر داده یا حذف کنیم. ما باید فقط روی تواناییهای هنرپیشه ها تکیه می کردیم در حالی که بسیاری از نمایش های کشورهای پیشرفته متکی به تکنولوژیهای پیشرفته بودند.
موطنی: مهم ترین تحسین و انتقادی که شنیده اید چه بوده است؟
عوده: من همیشه به خاطر آنچه که فاضل خلیل به من گفت و عمیقاً تحت تاثیر آن قرار گرفتم به خود افتخار می کنم. او گفت «اگر می خواهی در نمایش کار کنی، باید باور داشته باشی که تاتر مجموعه ای از شگفتیهاست. هنگامی که این شگفتیها به پایان رسد باید نمایش را تمام کنی.» من در سرتاسر کار خود بر روی این نمایش شدیدا به کلمات اعتقاد پیدا کردم. فکر می کنم که توانستم جوهر این کلام را به انجام برسانم.
عکس: [ذکریا توفیق] حاتم عوده یکی از کارگردانان مشهور عراق است.
این مقاله را ارزشیابی کنید
خواهشمندیم نظرتان را درباره مقاله فوق با ما در میان بگذارید تا ما بتوانیم کیفیت این سایت اینترنتی را بهبود ببخشیم.
- شیوه نامۀ بیان دیدگاه ها در موطنی
نظرات خوانندگان