سد «الکوت» که دو طرف رودخانۀ دجله را در محل شهر الکوت، مرکز استان واسط، واقع در 180 کیلومتری جنوب بغداد به هم متصل می کند، نه تنها یکی از نشانه های معماری و میراث فرهنگی این شهر به حساب می آید، بلکه به عنوان نمادی به شمار می رود که بسیاری از افراد در جشنواره های ورزشی، علمی، هنری، و فرهنگی از آن یاد می کنند. از این گذشته، سد الکوت به عنوان یکی از جاذبه های گردشگری به شمار می رود که جوانان و خانواده ها در فصل تابستان، شب هنگام، اوقات تفریح خود را در اطراف و نزدیک این سد سپری می کنند.
«مثنی حسن مهدی»، یکی از تاریخ نویسان استان واسط، در این باره می گوید: «اولین مطالعات مربوط به ساخت این سد پیشرفته در زمان حکومت عثمانی ها صورت گرفت. کار طراحی این سد تنظیم آبیاری رودخانۀ دجله، در سال 1911 به یک مهندس آبیاری به نام «سر ولیام وبلکوس» سپرده شد. اما با آغاز نخستین جنگ جهانی، دولت عثمانی به دلیل درگیری در جنگ از ساخت آن صرف نظر کرد.»
وی اضافه کرد: «پس از تشکیل دولت ملی، ایدۀ احداث سد برروی رودخانۀ دجله به منظور ساماندهی آبیاری زمین های الکوت و زمین هایی که در جنوب و جنوب شرقی سد قرار دارد، با جدیت پیگیری شد. پیش از آن آب دجله در محل پیوستن به رودخانه الغراف برای مدت چند ماه در اواسط هر سال کاملاً قطع می شد.»
مهدی می گوید: «مراحل طراحی ساخت این سد توسط گروهی مهندس مشاور در لندن صورت گرفت و پس از آن، اجرای آن به مناقصه گذاشته شد. در پایان شرکت انگلیسی «بالفور بنی» برندۀ این مناقصه شد. هزینۀ ساخت سد با مبلغ 1119430 دینار در اواخر سال 1934 آغاز گردید و ساخت آن تا ماه مارس سال 1939 ادامه داشت. این سد سرانجام در تاریخ 29/03/1939 گشایش یافت.»
این تاریخ نویس همچنین افزود: «در آغاز، جادۀ روی این سد تنها شامل یک مسیر رفت بود. اما در سال 1967 گسترش پیدا کرد و جادۀ روی آن به دو مسیر رفت و برگشت تبدیل شد. علاوه بر این، گذرگاه مخصوص عبور ماهی ها نیز توسعه پیدا کرد؛ به طوریکه ماهی های بیشتری بتوانند در خلاف جهت مسیر آب، حرکت کنند.»
این سد آبیاری از 56 دریچه تشکیل شده است که عرض هر کدام به شش متر می رسد. فاصلۀ بین دریچه ها 2.25 متر و ارتفاع آنها هشت متر می باشد. طول سد 500 متر است. در حالی که پهنای گذرگاه مخصوص عبور و مرور کشتی ها 16.5 متر و طول آن 80 متر می باشد.
محمد عابد، سرپرست ادارۀ کل گردشگری و آثار باستانی استان واسط، می گوید: «مدتها پیش اقدام به تهیۀ نقشه ها و مطالعات مقدماتی برای ساخت یک طرح گردشگری در نزدیکی سد الکوت کردیم که دامنۀ آن تا کنارۀ جنوبی رودخانه گسترش می یافت. کلیۀ کارهای مربوط به برآورد هزینه ها و تاریخ انجام طرح تعیین گردید. اگر این کار توسط دولت اجرا می شد، به دنبال آن تعدادی از سرمایه گذاران ساخت مهمانسراهای باشکوه، مراکز تفریحی، رستوران ها، میدان های بازی کودکان، پارک ها، استخرها، و محل کناره گیری کشتی ها و قایق های بادبانی را بر عهده می گرفتند.» به گفتۀ عابد، ساخت چنین طرحی به صورت «رویایی دیرینه و دست نیافتنی» درآمده است.
سرپرست ادارۀ کل گردشگری و آثار باستانی این استان خواستار توجه بیشتری به طرح گردشگری در محل سد الکوت شد. وی ضمن ابراز امیدواری نسبت به عملی شدن این طرح افزود: «درصورت اجرای طرح، بازده مالی آن بسیار بالا خواهد بود. علاوه بر آن، صدها فرصت شغلی برای افراد جویای کار ایجاد خواهد کرد و سرانجام، جلوۀ زیبایی را برای شهر الکوت به ارمغان خواهد آورد.»
عابد با اشاره به تجاوز برخی ها به حریم رودخانه و همچنین بخش بالادست سد دجله، گفت: «این کارها پیامدهای ناگواری را برای این جاذبه گردشگری به دنبال داشته است که از آن جمله می توان به ریختن زباله و مواد زاید در رودخانه و همچنین جاری کردن فاضلاب به رودخانه اشاره نمود. برخی نیز نخاله های ساختمانی را در محل هایی در نزدیکی سد تخلیه می کنند که مناظر ناخوشایندی ایجاد کرده است.»
مدیر ادارۀ کل گردشگری و آثار باستانی نسبت به خطرات و پیامدهای زیست محیطی این کارهای «ناپسند و غیر مسئولانه» هشدار داد. وی اشاره کرد: «برخی اشخاص از پایین رفتن سطح آب در قمست های بالادست سد سوء استفاده کرده اند و زمین های حاشیۀ رودخانه و بخش های میانی آن را زیر کشت محصولات مختلف، از جمله سبزیجات برده اند که به دلیل استفادۀ آنها از کودهای شیمیایی، آثار زیست محیطی و بهداشتی ناگواری برجای مانده است.»
علاوه بر این، شماری از دامداران نیز در اطراف رودخانه به فعالیت می پردازند. این امر نیز به نوبۀ خود باعث شده است تا بسیاری از دوستداران این مناطق و خانواده هایی که معمولاً شب هنگام در فصل تابستان از این اماکن به عنوان مراکز تفریحی استفاده می کردند، از حضور در این مناطق خودداری کنند. این در حالی است که در گذشته، حاشیۀ این سد یک مرکز تفریحی مناسب برای این خانواده ها به شمار می رفت.
نظرات خوانندگان
-
خواهشمندیم نظرتان را درباره مقاله فوق با ما در میان بگذارید تا ما بتوانیم کیفیت این سایت اینترنتی را بهبود ببخشیم.
- شیوه نامۀ بیان دیدگاه ها در موطنی
اگر در این منطقه پروژه ساخت و توسعه اماکن گردشگری اجرا گردد، این منطقه یکی از زیباترین مکان های گردشگری در جهان خواهد شد. چرا که رود «دجله» طبیعت زیبایی دارد و جاذبه های آن مانند ماهیگیری، شکار پرندگان، شنا و گیاهان زیبای اطراف آن، زیبایی خاصی دارند.