«تنور گلی»، هویت ویژۀ زندگی روستایی عراق است و خانواده های روستایی بدون آن نمی توانند روزگار بگذرانند. از گذشته های بسیار دور زنان از تنور گلی سنتی برای پخت نان بهره برده اند و این شیوه، حتی با تغییر روش زندگی و گسترش شهرنشینی، همچنان دست نخورده مانده است. تنور گلی که بوی خوش روستا و مزۀ نمک عراقی را با خود به همراه دارد، در سال های اخیر و با توجه به کمبود گاز و نفت، اهمیتی بیش از پیش یافته است. این امر حتی زنان شهری را واداشته است تا از گونه ای تنور فلزی به نام «تنور آهنی» یا «تنور گازی» بهره ببرند.
«ام ولید»، که در یک کارگاه ساخت «تنور گلی» کار می کند، گفت: «تنور گل رس معمولا از گل تمیزی که کمی کاه و گاهی موی حیوانات برای چسبندگی و استحکام بیشتر در آن به کار رفته است، ساخته می شود. نخستین مرحلۀ ساخت این تنورها، با ساخت یک پایه بر روی زمین هموار و پاکیزه آغاز می گردد. تنور به صورت نیمه استوانه ای و نیمه مخروطی ساخته می شود که در بخش پایه پهن تر و در بالای آن باریک تر می شود. در قسمت پایینی آن سوراخی به نام «خناره» قرار دارد که از آن برای روشن کردن آتش و نیز به وجود آوردن گردش هوا استفاده می شود.»
«ام ولید» افزود: «آنگاه که تنور آماده می شود، آن را معمولاً در جایی به دور از خانه و یا جایی درباز قرار می دهیم تا دودی که از آن برمی خیزد، خانواده را نیازارد. تنور گلی چیزی بوده و خواهد بود که مردمان روستایی بدون آن نمی توانند روزگار بگذرانند. یکی از خوبی های این تنور آن است که سوخت مصرفی در آن می تواند چوب، برگ درخت خرما، و یا هر نوع مواد آتش گیر باشد. تنور بخش های دیگری نیز دارد که عبارتند از: «سیخ»، که نوعی میلۀ باریک آهنی است که برای جابجا کردن هیزم از آن استفاده می شود؛ «ماشه»، که یک میلۀ دیگر آهنی، اما باریک تر است که با آن، نان پخته شده از تنور بیرون آورده می شود؛ و «واشه»، که تکه ای پارچۀ نمدار است که از آن برای تمیز کردن نان هایی که می سوزند و به دیوارۀ درونی تنور می چسبند، استفاده می شود. افزون بر اینها، بشقاب هایی که نان های پخته شده را در آنها می گذارند و همچنین بالشتکی که خمیر را قبل از چسباندن به تنور، بر روی آن پهن می کنند نیز بخشی از ابزار تنور به شمار می آیند.»
از سوی دیگر بانوی دیگری به نام «جمیله هادی بلعوط» در همین زمینه گفت: «بسیاری از زنان که تنور گلی در خانه دارند، زنان خوشبختی به شمار می آیند. گروهی تنور را به دیدۀ احترام و حرمت می نگرند و آن را که همیشه پاک و بخشنده بوده است، «تنور حضرت زهرا (س)» می نامند. زنان همیشه می ترسند که با گذشت زمان، تنورشان بشکند و یا با رفتن از خانه ای به خانه ای دیگر، تنورشان را از دست بدهند. در واقع آنها این تنورها را تا آن هنگام که در زندگی خانواده نقشی داشته باشند، نگه می دارند.»
جمیله توضیح داد که پیشۀ «تنور سازی» به تازگی گسترش یافته است و به یکی از منابع درآمد خانواده هایی که درآمد دیگری ندارند، تبدیل گردیده است. این خانواده ها تنورهایی را ساخته و سپس آنها را به بهای پانزده تا بیست و پنج هزار دینار می فروشند. این مبلغ، میزان قابل توجهی از پول است و منبع درآمدی مناسب برای بانوانی که بیکار هستند و یا کسی را ندارند که نان آورشان باشد، به شمار می آید.
وی اشاره کرد که یکی از مزایای تنور گلی آن است که این تنورها ایمن تر از گونۀ گازی آن می باشند؛ چرا که گونه های گازی در صورت نشت گاز فاجعه به بار می آورند.
همچنین حاجیه خانم «ورده غشیم شکبان» گفت: «گونۀ بزرگ تری نیز وجود دارد و آن همان است که نانواها در شهرها از آن استفاده می کنند. این گونۀ بزرگتر تنور به تازگی و پس از آنکه در این سال ها بیشتر خانواده ها به نانوایی ها می روند تا نان مورد نیازشان را فراهم آورند، بسیار رایج گردیده است. از مزایای تنورهای بزرگ آن است که از نفت برای روشن کردن آتش استفاده می کنند و از چوب و یا دیگر مواد سوختنی که در تنورهای معمولی استفاده می گردد، بهره نمی برند. از دیگر تفاوت های مهم این تنورهای بزرگ با تنورهای سنتی آن است که نانوایان اینجا مرد هستند و نمی توانند زن باشند. صاحب چنین تنوری که «مخبز» نامیده می شود باید پروانۀ کارش را از وزارت بازرگانی و دیگر سازمان ها برای باز کردن این نانوایی دریافت دارد. در گذشته این وزارت بازرگانی بود که به نانوایی ها آرد می رساند؛ اما اکنون روند دیگری دنبال می شود و صاحب نانوایی می بایست خودش آرد را از بازار محلی تهیه نماید. اما او روغن را از سازمان های مربوطه دریافت نموده و از شورای شهر نیز تأییدیه می گیرد.»
«ورده» خاطر نشان کرد که عراقی ها گفته ها و مثل های معروف بسیاری در رابطه با نان و تنور دارند. برای نمونه: «هیزم تنور رفع گرسنگی نمی کند!»؛ «نور از تنور بلند می شود!»؛ «آتش تنورتان روشن و مهمانانتان خوش قدم باشند!»؛ «نان بی مایه (فطیر)، هضم نمی شود»؛ «نانتان پخته شده و پیمانه تان لبریز گردیده!»؛ «نان خود را به نانوا بده، حتی اگر او نیمی از آن را بخورد!»
نظرات خوانندگان
-
خواهشمندیم نظرتان را درباره مقاله فوق با ما در میان بگذارید تا ما بتوانیم کیفیت این سایت اینترنتی را بهبود ببخشیم.
- شیوه نامۀ بیان دیدگاه ها در موطنی
سلام دست شما درد نکنه واقعا مقاله قشنگ و خواندنی از آب دراومده خصوصا تیتر اون من رو مجذوب کرده موفق و پیروز باشید از این سری مطالب باز هم در سایت بگذارید