انگشتان هاشمیه به نرمی بر روی گره های پشمی می لغزد. دخترکان گرد او نشسته اند و یکایک نجواهای سرشار از رنگ و همۀ آوازهای بی خشی که با دستان زبردست آموزگارشان به وجود می آید را با شگفتی و دقت بسیار دنبال می کنند. آنها می کوشند تا این هنر پیچیده را از بهترین فرد ممکن بیاموزند. خانواده ها نسل اندر نسل بر ادامۀ روند بافت قالی پافشاری می نمایند؛ چرا که برای آنها، این کار وسیلۀ گذران زندگی و در عین حال هنر است. این روزها بافت قالی های دست بافت هنوز در سراسر عراق و به ویژه در استان واسط و مرکز آن الکوت، واقع در 172 کیلومتری جنوب خاوری بغداد، رونق بسیار دارد.
حمید الزاملی، نویسنده و پژوهشگر فرهنگی، گفت: «قالیبافی، رسمی باستانی و با ارزش است که شهر الحی در 45 کیلومتری جنوب الکوت، به خاطر آن معروف می باشد. قالی ها، نام تیره ها و قبیله هایی که در تولید آنها مهارت دارند را به خود می گیرند. همانند طرح الوسیطی که به دست مردمان تیرۀ الوسیطی بافته می شود؛ گونۀ اللامی که از آن قبیلۀ بنی لام می باشد؛ و سر آخر، طرح الدریعی که نام خود را ازعشیرۀ الدریع گرفته است.»
الزاملی اشاره کرد: «زنان تنها کسانی نیستند که قالی می بافند و شمار کمی از مردان نیز به این پیشه می پردازند. اما بیگمان، مردان در فروش قالی مؤفق تر می باشند و بازارهای شلوغی در سراسر استان واسط نیز به این امر اختصاص داده شده است. این بازارها هم اکنون به وسیلۀ پیشگامانان و پیشکسوتان این پیشه که بیشتر آنها را مردم پا به سن گذاشته و سالخورده تشکیل می دهند، حفظ می شوند.»
الزاملی اشاره کرد: «عمومی ترین گونه های قالی در حال حاضر به دو بخش تقسیم می گردند. دستۀ اول قالی های رنگارنگ با زمینۀ سرخ می باشند و دستۀ دوم، قالی هایی هستند که رنگرزی نشده اند و آن به این مفهوم است که آنها، رنگ طبیعی پشم را که بیشتر سفید و اندکی نیز سیاه است، حفظ نموده اند. گفتنی است که دستۀ دوم، بیشتر برای استفاده در دیوان ها خریداری می شوند.»
دیوان ها، مکان هایی هستند که برای پذیرایی از مهمانان در مکان های عمومی و در خانه های سران عشایر به کار می روند. صاحبان خانه ها همواره می خواهند تا این محل ها را با زیباترین قالی ها، بیارایند.
هاشمیۀ 61 ساله، که به مدت چهار دهه در کار بافت قالی بوده است، می گوید: «این قالی ها از پشم گوسفندان عراقی بافته می شوند و تولید آنها مراحل گوناگونی دارد که با چیدن پشم گوسفندان که معمولاً در فصل بهار انجام می گیرد، آغاز می شود. سپس پشم، ریسیده و تابیده می شود تا به نخ تبدیل گردد و عملیات رنگرزی نیز پس از آن انجام می گیرد. عمومی ترین رنگ ها، رنگهای سرخ و سبز هستند و این، زنان هستند که در بیشتر مواقع انجام کارهای این مراحل را بر عهده دارند.»
هاشمیه افزود: «قالی بافی کار آسانی نیست و برای اینکه قالی نقش و نگارهای جذاب و چشم نوازی داشته باشد، بافنده باید از دقت و مهارت بالایی برخوردار باشد. بافندگان ماهر گاهی طرح ها، نوشته ها، و یا دیگر ظرافت های هنری از خود به جای می گذارند که همین، موجب افزایش درخواست برای قالی هایشان می گردد.»
هاشمیه در زمینۀ زمان مورد نیاز برای تولید یک قالی گفت: «اگر کار به صورت بی وقفه و پشت سر هم، هر روز انجام گیرد، هر قالی ده تا پانزده روز و گاهی هم بیشتر از این مدت زمان می برد تا پایان یابد. البته اگر دو بافنده با هم کار کنند، زمان کمتری مورد نیاز است.»
هاشمیه از بهای اندکی که بافنده برای یک قالی دریافت می کند، گله کرد و گفت: «هر قالی با مبلغی بین بیست هزار تا سی هزار دینار از ما خریداری می شود؛ این بهای درست و عادلانه ای برای تلاش بسیاری که در تهیۀ یک قالی به کار می رود، نمی باشد.» لازم به ذکر است که این قالی ها معمولاً چهار متر درازا و یک متر پهنا دارند.
حاج جاسم منشد البدری که بازرگانی 54 ساله است، می گوید: «هم اکنون درخواست های فزاینده ای برای قالی، به ویژه قالی های گونۀ البسیطی که بهترین آنها به شمار می آید، وجود دارد. یک قالی از این دست، معمولاً 4 متر درازا و 1.2 متر پهنا دارد؛ بر خلاف گونه های دیگر که پهنایشان از یک متر بیشتر نیست.»
وی افزود: «بهای یک تخته قالی سرخ رنگ از 65,000 تا 85,000 دینار می باشد. این در حالی است که قالی های سفید رنگ گاهی به بهای 150,000 دینار نیز فروخته می شوند.»
البدری در ارتباط با بازارهای قالی، گفت: «معروفترین بازار قالی بازارالحمزۀ غربی در استان الدیوانیه می باشد. همچنین در گذشته بازارهایی در مناطق الاماره، الکوت، و بصره وجود داشتند که این قالی ها از آنجا به کشورهای خلیج فارس صادر می شدند.»
البدری با اشاره به نیاز به ساخت یک کارخانه برای تولید این گونه فرش ها که در ارزش و زیبایی یکی از پایه های سنت های عراقی می باشند، تأکید کرد که در این میان باید از هویت سنتی این قالی ها نیز پاسداری نمود. وی افزود: «قالی بافی دستی دیگر جوابگوی نیاز خریداران نیست.»
نظرات خوانندگان
بین ایران وعراق مشترکات فرهنگی زیادی وجود دارد و باید از آنها استفاده کرد.
-
خواهشمندیم نظرتان را درباره مقاله فوق با ما در میان بگذارید تا ما بتوانیم کیفیت این سایت اینترنتی را بهبود ببخشیم.
- شیوه نامۀ بیان دیدگاه ها در موطنی
شما می گویید که مردان در بافت فرش اشتغال دارند؛ اینها از عشایر کوچ کننده هستند که در این مناطق ساکن شدند. ما به این گفته ها اعتراض داریم.