مرجع دینی، آیت الله العظمی سید علی سیستانی، قدرت خارق العاده اش را كه در عراق امروز بی نظیر است از كجا آورده است؟ اجمالاَ می توان گفت كه این قدرت از نهاد مذهبی شیعه و شیوه های کاربردی آن، كه مرجعیت آقای سیستانی سمبل و نمود آن است، نشأت گرفته است. برای درك تأثیر شگرفی كه این مرجعیت بر محافل شیعیان عراق و جهان اسلام دارد باید با طبیعت کارکردی آن به عنوان یک نهاد آشنا شویم. این مرجعیت، علاوه بر انجام وظایف متداول مذهبی اش، نقش مهمی در عرصه فعالیت های نیكوكارانه و بشردوستانه ایفا می كند. یكی از مهم ترین ابزارهای این مرجع، تقریبا مانند همه مراجع پیشین شیعه، مجموعه ای از نمایندگان و وکلای دینی او هستند. این نمایندگان مجموعه بزرگی از مساجد، حسینیه ها، مراكز بهداشتی، آموزشی، فرهنگی و خیریه را در عراق و دیگر کشورهایی که شیعیان درآنها حضور دارند، اداره می كنند.
این مجموعه ضمن عمل به وظایف خطیر دینی خود نظیر بیان فتواهای آقای سیستانی و فراهم آوردن مکان های عبادی برای مردم، در ارائه خدمات بهداشتی، آموزشی و بشردوستانه به نیازمندان نیز فعال می باشد.
شاید مهم ترین این خدمات، كمك كردن به خانواده های فقیر یا بی سرپرست باشد. شمار چنین خانواده هایی از زمان شروع ماجراجویی های نظامی رژیم سابق در داخل و خارج عراق، به شدت در این كشور رو به افزایش بوده است.
مخارج این مجموعه از محل وجوه اخذ شده به عنوان حقوق شرعی، از جمله زكات و خمس، تأمین می شود. در این میان، منبع دوم از سهم بیشتری برخوردار است. خمس عبارت است از بیست درصد دارایی مازاد بر نیاز سالانه. هر شیعه ای كه چنین دارایی مازادی داشته باشد موظف است خمس آن را به عنوان حق شرعی به مرجع دینی بپردازد. مرجع دینی نیز به نوبه خود، وجوه دریافت شده را به مصارف متعددی می رساند که مهمترین آنها عبارت است از: كمك به فقرا و نیازمندان، تأسیس مدارس دینی، انتشار كتاب، تأسیس كتابخانه، پرداخت شهریه طلاب علوم دینی، رسیدگی به مساجد و حسینیه ها و برنامه های عام المنفعه دیگر. همه اینها به گسترش مجموعه فوق الذكر كمك می كند، ضمن آنکه مرجعیت می تواند از این طریق صدایش را به مردم رسانده و روی آنها تأثیر بگذارد. از نظر تاریخی، وجوه دریافت شده به عنوان حقوق شرعی نهاد مرجعیت شیعه، تا كنون خودكفایی مادی این نهاد را تضمین كرده است. این خودكفایی مالی، مرجعیت را از حمایت مالی حكومت كه معمولا به صورت مشروط ارائه می شود، بی نیاز نموده و به حفظ استقلال فكری مرجعیت از خط قدرت حاكم كمك كرده است. شاید این مشخصه یكی از مهم ترین نقاط قوت مرجعیت شیعه باشد، مرجعیتی كه صدام حسین علیرغم سركوب شدیدی كه اعمال می نمود، نتوانست این نقطه قوت را از آن بگیرد.
اما این مجموعه وظیفه مهم دیگری نیز دارد كه عبارت است از برقراری ارتباط مرجعیت دینی، آیت الله العظمی سید علی سیستانی، با وقایع روز كشور. فعالان این مجموعه، از جمله ائمه مساجد و حسینیه ها و نمایندگان و افراد دیگری كه مؤسسه های بهداشتی، آموزشی و خیریه تابع این مجموعه را اداره می نمایند، به دلیل طبیعت كارشان، دائما با وقایع و تحولات مهم و روزمره جامعه در ارتباط هستند. اخبار این تحولات در نهایت به گوش آقای سیستانی می رسد. بنابراین، انزوای آقای سیستانی در خانه كوچكش در نجف و محدود شدن رفت و آمدهای وی مانع از باخبر شدن او از رویدادهای جامعه عراق و مشكلات و رنج های آن نیست. به همین دلیل، بسیاری از سخنرانی های مرجع اعلی، سید علی سیستانی، فتواهای او و خطبه هایی كه نمایندگان او از منبرهای نماز جمعه ایراد می كنند، مشکلات و گرفتاری های مردم را منعکس می کند. سپس این امور به رسانه های تبلیغاتی داخلی و بیگانه منتقل می شود. این مسئله باعث میشود تا گاهی جر و بحث های داغی در محافل سیاسی و تبلیغاتی در گرفته و توقعاتی در زمینه مواضع مورد نظر آقای سیستانی بر انگیخته شود.
با این حال، لازم به ذكر است كه مهم ترین وظیفه سید علی سیستانی به عنوان یك مرجع دینی اعلی، یك وظیفه دینی صرف است كه در صدور فتوا، ارشادات دینی و تدریس علوم دینی در حوزه علمیه نجف كه خود ریاست آن را بر عهده دارد، خلاصه می شود. هزاران طلبه علوم دینی از نقاط مختلف جهان در این حوزه مشغول به تحصیل هستند. تأمین هزینه های تحصیلات، زندگی و مسكن طلاب بر عهده حوزه است كه از محل حقوق شرعی اموال دریافتی تأمین می شود. بعضی از طلاب، این مرحله تحصیلی دشوار را كه سال ها طول میكشد به پایان می رسانند. این تحصیلات گاهی ده ها سال طول می كشد مخصوصا در مورد كسانی كه از توانایی و علاقه كافی جهت نیل به درجه اجتهاد و قابلیت صدور فتوا برخوردار باشند. اما غالبا اکثر آنها در یكی از مراحل این دوره تحصیلی طولانی متوقف می شوند. چنین طلابی به عنوان ائمه مساجد یا حسینیه ها، مبلغان دینی و یا نمایندگانی در مجموعه تحت امر مرجعیت اعلای آقای سیستانی مشغول فعالیت می شوند. این بدان معنا است كه این طلاب، اندیشه و نظرات دینی آقای سیستانی را به مردم منتقل می كنند. از سوی دیگر مقلدین مرجعیت دینی سید علی سیستانی نیز كه از نظرات فقهی وی تبعیت می كنند ، می توانند از طریق این نمایندگان با وی تماس بگیرند. همچنین نقل و انتقال
روش دیگری نیز برای برقراری ارتباط شخصی مقلدین یا افراد دیگر با آیت الله العظمی سید علی سیستانی وجود دارد كه آن مراجعه به منزل وی در نجف می باشد. یكی از وظایف مرجع این است كه با مردمی كه برای طرح پرسش های دینی و غیر دینی خود به منزل وی مراجعه می كنند ملاقات نماید. به دلیل بالا بودن شمار مراجعه كنندگان، دستیاران آقای سیستانی به این پرسش ها پاسخ می دهند. اما او گاهی شخصا به برخی از پرسش ها پاسخ می دهد، مخصوصا در مورد مسائل دشواری که دستیارانش از عهده پاسخگویی به آنها بر نمی آیند. بسیاری از مراجعه كنندگانی كه توانسته اند مرجعیت دینی اعلی، آقای سیستانی، را به این شیوه ملاقات كنند، صرف به حضور پذیرفته شدن توسط وی را افتخار بزرگی برای خود به حساب می آورند. این امر در مورد به حضور پذیرفتن مردم توسط هر مرجع شیعه دیگر نیز صادق است چرا كه اكثریت مؤمنین شیعه، احترام زیادی برای مراجع دینی خود قائلند. ملاقات های شخصی با مراجع در منازل ایشان، علاوه بر اینكه فرصتی برای طرح پرسش های دینی فراهم می آورد، فایده دیگری نیز دارد. این ملاقات ها، به عنوان كانال ارتباط مستقیم دیگری میان مرجعیت و مردم، این امكان را به مرجع می دهد كه از مسائل روز جامعه و مشكلات مردم آگاهی یابد. گاهی هدف از چنین ملاقات هایی درخواست كمك مالی یا برآورده كردن نیازی است. چنین درخواست هایی معمولا برآورده می شوند مخصوصا اگرمتقاضی کمک، شرایط استفاده از وجوه حاصل از حقوق شرعی را دارا باشد، یعنی از دید فقهی مستحق دریافت چنین کمک هایی باشد.
-
خواهشمندیم نظرتان را درباره مقاله فوق با ما در میان بگذارید تا ما بتوانیم کیفیت این سایت اینترنتی را بهبود ببخشیم.
- شیوه نامۀ بیان دیدگاه ها در موطنی
